Znate li gdje se u BiH kriju najmanja i najveća džamija?
Raznolikost džamijske arhitekture u Bosni i Hercegovini ogleda se ne samo u stilskim i konstruktivnim rješenjima, nego i u razlikama u prostornim dimenzijama objekata te visini munara. U ovom radu bit će predstavljeni primjeri džamija koje se izdvajaju svojim krajnjim dimenzionalnim vrijednostima: najveća i najmanja džamija, kao i džamije s najvišom i najnižom munarom.
Od skromnih ali arhitektonski upečatljivih mahalskih i historijskih objekata do monumentalnih kompleksa savremenog doba, džamije u Bosni i Hercegovini pokazuju veliku raznolikost u arhitekturi, dimenzijama i oblikovanju.
Najveća džamija u Bosni i Hercegovini
Najveća džamija u Bosni i Hercegovini je džamija Kralj Fahd ibn Abdul-Aziz, smještena u sarajevskom naselju Mojmilo. Izgrađena je 2000. godine kao vakuf Visokog saudijskog komiteta za pomoć BiH.
Ova džamija obuhvata površinu od oko 8.187 m². Njen unutrašnji molitveni prostor može primiti približno 3.000 klanjača, dok dvorište prima još oko 2.000 vjernika, što je, po kapacitetu i prostornom obimu, čini najvećom džamijom u Bosni i Hercegovini.
U sklopu kompleksa nalazi se 40 abdesthana, 20 za žene i 20 za muškarce. Džamiju karakteriziraju dvije munare te fontana smještena ispred ulaza.
Zanimljivo je da, zbog svog prostornog kapaciteta, već dugi niz godina predstavlja mjesto s kojeg se organizirano ispraćaju sarajevske hadžije na hadž.
Najmanja džamija u Bosni i Hercegovini
Prostorno najmanja džamija u Bosni i Hercegovini, prema dostupnim podacima o dimenzijama džamija, jeste Jakub-pašina džamija u Sarajevu. Sagradio ju je bosanski sandžak-beg Jakub-paša 1491. godine na području današnjeg Bistrika. Džamija je prvobitn
o bila izgrađena od ćerpića i drveta, s drvenom munarom. Munara je srušena 1874. godine uslijed jakog nevremena. Sam objekat džamije porušen je 1. marta 1936. godine, a obnovljen tek 2008. godine. Jakub-pašina džamija sa svojim haremom danas se nalazi na listi peticija za proglašenje nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Vanjski gabariti džamije iznose približno 8×6 m, dok je unutrašnji molitveni prostor dodatno manji, što je, prema dostupnim podacima, čini prostorno najmanjom džamijom u Bosni i Hercegovini.
Pored nje, među prostorno najmanje džamije ubrajaju se i Behram-efendijina džamija u Banjoj Luci, Hadži-Pervizova džamija (Potočka) u Banjoj Luci, Mejdanska džamija u Tuzli, kao i pojedine tvrđavske džamije u Krajini, koje se odlikuju vrlo skromnim vanjskim dimenzijama ili malim unutrašnjim prostorom za klanjanje.
Džamija sa najvišom munarom u Bosni i Hercegovini
Džamija s najvišom munarom u Bosni i Hercegovini otvorena je 2022. godine u Pećigradu u Cazinu.
Džemat Pećigrad postoji više od dva i po stoljeća (oko 254 godine), a njegovi počeci vezuju se za staru džamiju podignutu 1768. godine unutar zidina Starog Grada.
Nova džamija dimenzija je približno 30×16 m i raspolaže s oko 1.200 m² korisnog prostora.
Posebno se izdvaja po tome što posjeduje najvišu munaru u Bosni i Hercegovini, visoku oko 70 metara, čime predstavlja jedinstven primjer u savremenoj bosanskohercegovačkoj džamijskoj arhitekturi.
Džamija sa najnižom munarom u Bosni i Hercegovini
Najnižu munaru sagrađenu uz neku džamiju u Bosni i Hercegovini ima Džamija u Dživaru kod Trebinja. Džamija u Dživaru sagrađena je između 1684. i 1687. godine, sredstvima porodica Bešović, Busuladžić i Kurtagić.
Tokom rata 1993. godine pripadnici Vojske RS-a su je zapalili i srušili, a građevinski materijal razvezen je na različite lokacije. Obnova džamije izvršena je na izvornim temeljima 2008. godine.
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine proglasila ju je nacionalnim spomenikom 2019. godine.
Ova džamija se izdvaja po svojoj munari koja je visoka svega 5,8 metara, dok s alemom doseže približno 10 metara, što je, prema dostupnim podacima, čini najnižom munarom u Bosni i Hercegovini.
Autori priloga su: dr. Sumeja Ljevaković-Subašić i dr. Elvir Duranović.
