Veselin Gatalo odgovara Salki Šariću
Pošto Salko Šarić, optuživši me za „izjavljivanje podvala“, ma što to značilo, nema Internet, nalazim za shodno da ovo objavim u istim novinama u kojima me je optužio za nepoznavanje krščanstva i grafičke umjetnosti.
Degutantna pozadina, slika Maxa Klingera, za Šantićeve večeri poezije u organizaciji Muzeja Hercegovine i pod pokroviteljstvom GU Mostara, izbor organizatora, pojavila se iste večeri na Internetu, pa su i crkveni velikodostojnici mogli vidjeti bogohuljenje u „čast“ srpskom, hercegovačkom i mostarskom Pjesniku.
Ne znam da li se radii o diletantizmu, kako reće jedan mostarski profesor, ili o zloj namjeri, ali se Salko čak usudio mene prozvati kao inicijatora protivljenju ovom očitom ponižavanju Pjesnika i njegove i moje vjere. I mene, kao kršćanina, malo podučiti Svetom Jevanđelju i, kao umjetnika, grafici.
Da ne bih ispao homofob ili nešto još gore, prilažem rad povjesničarke umjetnosti, Ivane Sasin, diplomirale u Beogradu koja je postdiplomske studije završila u Ateni, o slici koja je proteklih dana izazvala reakcije slične onima koje su uslijedile kad je ta grozota od grafike nastala. Srećom, kršćanstvo nije nasilna ni radikalna religija pa ničiji život zbog očitog svetogrđa nije u opasnosti.
Cijenjena znanstvenica, autorica ove znanstveno i povijesno utemeljene observacije, vodi uređenje enterijera pri obnovi Saborne Crkve u Mostaru. Inače, postoje i „umjetnički“ performansi u kojima ljudi spolno opće sa životinjama.
Uzimam si slobodu da ni to, baš kao ni „Golgotu“ Maxa Klingera, ne smatram umjetnošću već neukusom i napadom na zdrav razum, vjeru i dostignute standarde u umjetnosti.
MAX KLINGER – NEMAČKI SIMBOLISTA – MIŠLJENJE O SLICI RASPEĆE
Slik?r, v?j?r i b?kropis?c M?ks Klinger je rođen u L?jpcigu 18. febru?r? 1857. Studirao kod K?rl? Gussov-a u K?rlsrueu i n? Ak?demiji u Berlinu.
Živi u L?jpcigu od 1893, a od 1903 im? prebiv?lište u Großjen?.
Među njegovim gl?vnim delim? su "Kreuzigung" (R?speće Hristovo) iz 1890, "Christus im Olimp" (Hristos n? Olimpu) iz 1897, "Die Griechische Geistesvelt" (Grčki Duhovni Svet), naslikana 1909 z? s?lu univerziteta u L?jpcigu koja je k?snije uništen?.
N?jv?žniji deo opus? Klingera z?uzim?ju gr?fički r?dovi. M?ks Klinger m?jstorski sprovodi b?kropis i ?kvatintu i uspev? d? ih d?lje r?zvij?. Veliki broj serije b?kropis? potiče iz ovog period?. M?ks Klinger preminuo u Großjen? kod N?umburga 4. jul? 1920. Pripada krugu nemačkih umetnika koji stvaraju u stilu Simbolizma.
Kada se nalazimo ispred dela nekog umetnika elementarno je, i neophodno da poznajemo klimu u kojoj on stvara, da razumemo njegov rečnik, da budemo svesni da delo nastaje sa odredjenim ciljem. Max Klinger se u svojim grafičkim, skulptorskim i slikarskim delima izražava dosledno jezikom stila kom pripada. Duboko usadjen u smisao i ideje Simbolizma i sam se bavio pisanjem. Jasno je da svaka tema kojom se bavio u svom umetničkom radu i svako delo Maksa Klingera, gradjeno je i nastajalo upravo kanalom Simbolizma, pa tako istina o njegovom stvaralaštvu treba biti tako shvaćena.
Odrastao i stvarao u Nemačkoj, Klinger se nalazio u društvu koje je Evangelističko (protestantsko). Medju njegovim delima srećemo se i sa religioznim temama, kao sto su velika platna Hristos na Olimpu i Raspeće. Baveći se religioznom tematikom Klinger pokušava da nam saopšti velike istine na svoj način, na način kako su to radili umetnici simbolizma. Radeći religiozne teme nije se nalazio u okviru Evangelisticke religiozne misli, a pogotovo je njegov način shvatanja religiozne teme udaljen od Rimo-katoličkog, i posebno od Pravoslavnog. Iskreno njemu to verovatno i nije padalo na pamet, on je temu Raspeca tumačio na svoj način. Njegovo platno Raspeće Hristovo nastalo 1890 prikazano je u Lajpcigu i odmah izazvalo burnu reakciju društva. Kada je prikazano smatrano je toliko skandaloznim da se čak umešala policija. Od lokalne katoličke Crkve bio je anatemisan. Društvo onog vremena je smatralo da način na koji je prikazan Hristos ne može biti tolerisan. Hristos je prikazan potpuno nag, dok su dva razbojnika raspeta sa desne i leve strane Hrista prikazani takodje nagim, ali njihovu obnaženost u kompoziciji same slike prikriva sa jedne strane telo Bogorodice dok je drugi razbojnik prikazan u poliprofilu pa se tako njegova nagost ne vidi u celosti. Na ovakav način Hristos koji je prikazan izmedju dva razbojnika stoji akcentiran u svojoj obnaženosti, jasno je da su svi nagi ali samo je Hristos grubo u tome istaknut. Takodje i sam način na koji je prikazan Hristos na Krstu dodatno naglašava Hristovu nagost i stavlja naglasak na vulgarnost prikaza. Čitava kompozicija ima više učesnika, aktera i posmatrača. Ostaje pitanje šta i koga predstavljaju dva naga mladića koji su u drugom planu slike, izmedju Hrista i razbojnika koji mu je razapet sa desne strane. Predstavljeni takodje nagim u pokretu koji ima indikacije homoseksualne vulgarnosti. U svakom slucaju Klinger je imao svoje simbole kojima se izražavao, kao i razlog za svaku figuru koju je predstavio na odredjen način. Sve to pripada njegovom svetu simbolizama. No osećaj odgovornosti prema tematici koju predstavlja, kao i prema samom Hristu ovde je ubijen.
Da li je Klinger svesno želeo da ovako ponizi Hrista ili ne, ostaje pitanje. Svakako reakcija koju je izazvao i tada, a koju izaziva i sada jeste da ovakav način prikazivanja Raspetog Hrista budi negativnu reakciju i predstavlja skandal. Ne samo Klinger već kroz istoriju i mnogi drugi umetnici nesvesno su ispovedali svoju udaljenost od shvatanja i doživljavanja Hrista, a samim tim i udaljenost od bilo koje teme koja govori o Hristu. Mikelandjelovi akteri scene Strasnog Suda u Sikstinskoj kapeli u Rimu bili su naknadno obučeni da bi se prikrila njihova nagost. Nagost tela u umetnosti, tako cesta u Antici, uvek je bila i ostala kamen spoticanja kada se radi o Hriscanskim temama.
Nivo svesti i osećaj odgovornosti kada je u pitanju predstava Hrista često su u umetnosti žrtvovani, jer svaki umetnički pravac temelji se na svojim idejama, zastupa neku svoju filozofiju koju brani. Pa tako umetnici daju sebi slobodu, da svaki na svoj način tumači, shvata, prikazuje Hrista. Vidimo kod Klingera da ta sloboda može da dodje do skandaloznog i vulgarnog slikanja Hrista.
Stvarajući u svom vremenu, u okviru ideja Simbolizma Klinger pripada svom krugu. Nedolična i svetogrdna predstava Hrista na njegovoj slici ne može se poreći jer sama o sebi to stalno govori. Ona verovatno može da odgovara onima koji dele njegovu misao i shvatanje Hrista na njegov način. Od nas danas se očekuje da barem umemo svojom dušom da osetimo koju sliku možemo prihvatiti za dostoju Hristovog Raspeca, a o tome nam govore i crkveni kanoni i pravila već dva milenijuma.
Max Klinger je neminovno jedan od najznačajnijih i velikih umetnika Nemačkog Simbolizma, umetnička vrednost njegovih dela je ne osporiva, ali kao i mnogi drugi umetnici udaljen je od autentičnog doživljaja Boga. A religiozna tema je uvek pod tom lupom. Hristos se ne može po svom shvatanju staviti u, ili ograničiti ni jednim umetničkim pravcem, niti način izražavanja nekog umetničkog pravca može menjati Hrista iz vremena u vreme. Pogotovo ako taj pravac želi da nam saopšti upravo velike istine na poseban način i veruje da je baš on u tome uspešan.
Klingerova slika Raspeća Hristovog izazvala je skandal u nemačkoj javnosti krajem 19 veka, a izaziva skandal i danas u nama hrišćanima, i nema nikakve veze sa crkvenim hrišćanskim slikarstvom i umetnošću, kako zapadnom tako i istočnom, isto kao što karikature proroka Muhameda od danskog karikaturiste i umetnika Kurta Vestegorda nemaju nikakve veze sa islamskom tradicijom i umetnošću. Naprotiv.
Ivana Sasin, istoričar umetnosti
-webp.webp)
-webp.webp)
-webp-wm.webp)
